COVID-19 pandemisiyle hayatımıza giren gıda takviyeleri, günümüzde artık geçici bir trend olmaktan çıkıp günlük rutinimizin ayrılmaz bir parçası haline geldi.
Son yıllarda küresel çapta hız kazanan yaşam tarzı değişimleri, bireyleri sağlıklarını korumak veya optimize etmek amacıyla alternatif yöntemlere yöneltmektedir. Özellikle modern şehir yaşamının getirdiği beslenme zorlukları, gıda takviyesi sektörünü milyarlarca dolarlık devasa bir pazara dönüştürmüştür. Ancak gerçekleştirilen kapsamlı bir bilimsel araştırma, toplumun büyük bir kesiminin bilinçsizce tükettiği bu takviyeler hakkında ezber bozan gerçekleri gün yüzüne çıkardı.
Multivitaminler ve Vitamin Çılgınlığı Ne Kadar Masum?
Günümüzde bağışıklık sistemini güçlendirmek, zinde kalmak veya yaşlanma karşıtı etkilerden yararlanmak amacıyla D vitamini, magnezyum, C vitamini ve multivitaminler adeta birer "besin sigortası" gibi raflardan kapış kapış alınmaktadır. Yapılan son araştırmalar, yetişkin nüfusun yaklaşık %67 gibi yüksek bir oranının düzenli veya ara sıra gıda takviyesi kullandığını kanıtlamaktadır.
Ancak bu yoğun ilginin arkasında yatan motivasyonların ne kadarının rasyonel bilimsel temellere dayandığı tartışma konusudur. Araştırma bulguları, bireylerin %79 gibi büyük bir oranla bu ürünleri herhangi bir tıbbi tedavi amacı gütmeden, tamamen isteğe bağlı veya "iyi hissetme" saikiyle tükettiğini göstermektedir.
Bilgi Düzeyi Artıyor ama Davranış Neden Değişmiyor?
Bilimsel literatürde klasik olarak beslenme bilgisi ve sağlıklı beslenmeye yönelik tutumlar arttıkça doğru sağlık davranışlarının sergilenmesi beklenir. Yapılan analizler, yetişkinlerin beslenme bilgi düzeyleri ile takviye kullanım sıklığı arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunduğunu doğrulamaktadır. Yani eğitim düzeyi ve beslenme okuryazarlığı yüksek olan bireyler, etiket okuma ve içerik bilinci konusunda daha seçici davranabilmektedir.
Buna karşın, her yüksek bilgi seviyesinin doğru ve rasyonel kullanımı tetiklemediği, toplumda kulaktan dolma bilgilerle veya sosyal medyanın yönlendirmeleriyle ezbere yapılan tüketimlerin de oldukça yaygın olduğu saptanmıştır. Uzmanlar, bireylerin temel besin eksikliklerini kapatmak yerine popüler akımların kurbanı olabildiğine dikkat çekmektedir.
Beden Kütle İndeksi (BKİ) ve Gizli Düzenleyici Rolü
Araştırmanın en çarpıcı ve en yenilikçi bulgularından biri, Beden Kütle İndeksi (BKİ) ile takviye kullanımı arasındaki karmaşık etkileşimdir. Doğrudan yapılan istatistiksel incelemelerde BKİ'nin tek başına takviye kullanımı üzerinde belirgin bir ana etkiye sahip olmadığı görülse de, işin içine bireyin beslenme bilgisi ve tutumları girdiğinde BKİ'nin güçlü bir "düzenleyici" rol üstlendiği kanıtlanmıştır.
Elde edilen verilere göre; normal veya ideal kilo aralığında bulunan (düşük/normal BKİ) bireyler, sahip oldukları teorik bilgiyi ve olumlu tutumu eyleme dönüştürerek takviyeleri mevcut sağlıklarını korumak ve optimize etmek için proaktif birer araç olarak kullanmaktadır. Buna karşılık, yüksek BKİ grubundaki bireylerin ise takviyeleri sağlığı korumaktan ziyade hızlı bir kilo yönetimi veya "zayıflama" umuduyla tercih etme eğiliminde oldukları, ancak bu grupta bilinçli kullanım düzeyinin sıklıkla zayıf kaldığı belirlenmiştir.
Bilinçsiz Tüketimden Bilimsel Yaklaşıma
Tüm bu veriler, gıda takviyesi kullanımının yalnızca masum birer destek ürünü olarak görülmemesi gerektiğini, bireyin bilişsel altyapısı, psikolojik yaklaşımları ve fiziksel parametreleriyle şekillenen çok boyutlu bir davranış olduğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Uzmanlar, toplumda artan bu eğilimin rasyonel bir zemine oturtulması için ezbere tüketim alışkanlıklarının terk edilmesi ve her bireyin kendi fizyolojik ihtiyaçlarına uygun, uzman denetimindeki rehberlik hizmetleriyle hareket etmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Kaynak: İstanbul Okan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü - Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi (Nisan 2026). Tez No:1026877
