Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’ne konu olan, Doğu Anadolu’nun tescilli lezzeti ayran aşı; yazın iç ferahlatan serinliği, kışın ise içinizi ısıtan köfteli sıcak sunumuyla yüzyıllardır sofralarımızın baş tacı. Peki, kaşık kaşık şifa akan orijinal ayran aşı çorbası nasıl yapılır, yoğurdun kesilmemesi için hangi altın püf noktalarına dikkat edilmelidir? İşte hem diyet listelerinin vazgeçilmezi olan soğuk versiyonu hem de Erzurum'un tescilli, aşotulu sıcak tarifiyle tam ölçülü ayran aşı rehberi!

Asırlardır Türkiye'nin birçok bölgesinde farklı isimler ve küçük malzeme değişiklikleriyle pişirilen bu geleneksel çorbanın yörelere göre tescilli çeşitleri bulunuyor:

  • Erzurum: Erzurum Ayran Aşı Çorbası coğrafi işaretlidir. Genellikle sıcak da tüketilen bu versiyonda minik köfteler ve yöreye özgü aşotu (kişniş) mutlaka kullanılır.

  • Van & Diyarbakır: Bu yörelerde Mastava / Mastuva aşları adıyla coğrafi işaret almıştır. Van usulünde evelik otu ve kabak gibi malzemeler de çorbaya eşlik eder.

  • Ağrı & Iğdır: Ağrı'da Gırar adıyla bilinir. Iğdır'da ise buğday yerine bulgur kullanılabilir ve içine ebegümeci, pancar yaprağı gibi yabani yeşillikler eklenir.

    Kilo Vermek İsteyenlere Pratik Kırmızı Mercimek Mantısı
    Kilo Vermek İsteyenlere Pratik Kırmızı Mercimek Mantısı
    İçeriği Görüntüle

Pratik ve Tam Ölçülü Soğuk Ayran Aşı Çorbası Tarifi

Yaz aylarında sıklıkla tercih edilen, ferahlatıcı ve pratik soğuk versiyonunun hazırlanışı şu şekildedir:

Malzemeler

  • 1 su bardağı aşurelik buğday (yarma)

  • 1 su bardağı haşlanmış nohut

  • 250 gram süzme yoğurt + 250 gram normal yoğurt (kıvam dengesi için)

  • 1-2 su bardağı soğuk su (kıvamına göre artırılabilir)

  • 1 tatlı kaşığı kuru nane veya taze dereotu

  • 1 çay kaşığı tuz

Hazırlanışı

  • Ön Hazırlık: Aşurelik buğdayı akşamdan ıslatın. Ertesi gün yumuşayana kadar bol suda haşlayıp süzün ve soğumaya bırakın.

  • Karışım: Derin bir karıştırma kabına süzme yoğurdu, normal yoğurdu ve tuzu ekleyip pürüzsüz olana kadar çırpın. Üzerine soğuk suyu azar azar ekleyerek koyu bir ayran kıvamı elde edin.

  • Birleştirme: Soğuyan haşlanmış buğdayı ve haşlanmış nohutları yoğurtlu karışımın içine ilave edin.

  • Servis: İnce kıyılmış taze dereotunu veya kuru naneyi ekleyip karıştırın. Buzdolabında en az 1-2 saat soğuttuktan sonra soğuk olarak servis edin. Üzerine dilerseniz zeytinyağı gezdirebilirsiniz.

Püf Noktaları ve Çorbanın Kesilmemesi İçin Öneriler

  • Kesilmeyi Önlemek: Eğer çorbayı ocakta pişirerek (sıcak usul) yapıyorsanız, yoğurdun kesilmemesi için karışıma mutlaka 1 adet yumurta ve 1 yemek kaşığı un ekleyip kaynayana kadar aynı yönde sürekli karıştırmalısınız. Tuzunu ise kesinlikle ocaktan almadan hemen önce eklemelisiniz.

  • Otların Gücü: Ayran aşının orijinal lezzet sırrı yeşilliklerdir. Bulabilirseniz taze kişniş (aşotu) veya dağ nanesi (yarpuz) çorbanın lezzetini bambaşka bir boyuta taşır.

Ayran Aşının Sağlığa Faydaları

  • Sindirim Dostudur: İçeriğindeki yoğurt sayesinde zengin bir probiyotik kaynağıdır ve bağırsak sağlığını korur.

  • Tok Tutucu ve Lifli: Nohut ve buğday lif açısından çok zengin olduğu için uzun süre tokluk hissi sağlar, kan şekerini dengeler.

  • Kolesterolü Dengeler: Medical Park sağlık rehberine göre içeriğindeki lifler, kötü kolesterolün (LDL) düşürülmesine ve kalp sağlığının korunmasına yardımcı olur.

  • Düşük Kalorili: Bir kasesi ortalama 100-150 kalori civarındadır, bu nedenle diyet listelerinin vazgeçilmezidir.

Soğuk Ayran Aşı Çorbası Tarifi

Pişirme gerektirmeyen ve buzdolabında soğutularak tüketilen bu versiyon, özellikle sıcak yaz günlerinde ferahlatıcı bir alternatif sunuyor.

Malzemeler

  • 1 su bardağı aşurelik yarma buğday

  • 1 su bardağı haşlanmış nohut

  • 500 gram yoğurt (Yarısını süzme yoğurt kullanmak kıvamı kremsi yapar)

  • 2 su bardağı soğuk su

  • 1 tutam taze dereotu veya taze nane

  • 1 tatlı kaşığı tuz

Hazırlanışı

  • Buğdayı Haşlayın: Akşamdan ıslatılan buğday, bol suda iyice yumuşayana kadar haşlanır, süzülür ve tamamen soğuması beklenir.

  • Yoğurdu Hazırlayın: Derin bir kasede yoğurt, tuz ve soğuk su pürüzsüz bir ayran kıvamına gelene kadar çırpılır.

  • Birleştirin: Soğuyan buğday ile haşlanmış nohut yoğurtlu karışıma eklenip karıştırılır.

  • Süsleyin ve Soğutun: İncecik kıyılmış dereotu veya nane eklenir. Buzdolabında en az 1 saat soğutulduktan sonra servis edilir.

Sıcak Erzurum Usulü Ayran Aşı Çorbası Tarifi

Erzurum’da aşotu çorbası olarak da bilinen bu tarif, içindeki minik köfteler ve sıcak servisiyle oldukça doyurucu bir seçenektir.

Malzemeler

  • Çorba Tabanı: 1 su bardağı aşurelik yarma buğday (önceden haşlanmış), 1 su bardağı haşlanmış nohut, 1 yemek kaşığı aşotu (taze kişniş).

  • Terbiyesi: 1,5 su bardağı yoğurt, 1 adet yumurta, 1 yemek kaşığı un, 5-6 su bardağı su.

  • Köftesi: 150 gram yağsız kıyma, 1 adet küçük kuru soğan (rendelenmiş ve suyu sıkılmış), tuz ve karabiber.

  • Üzeri: 1 yemek kaşığı tereyağı, 1 tatlı kaşığı kuru nane.

Hazırlanışı

  • Köfteleri Hazırlayın: Kıyma, rendelenmiş soğan, tuz ve karabiber yoğrulur. Nohut büyüklüğünde minik köfteler yuvarlanıp hafifçe unlanmış tabağa alınır.

  • Terbiyeyi Çırpın: Çorba tenceresine yoğurt, yumurta ve un alınıp pürüzsüz olana kadar çırpılır, ardından soğuk su eklenir.

  • Kaynatın: Tencere ocağa alınır ve yoğurdun kesilmemesi için kaynayana kadar sürekli aynı yönde karıştırılır.

  • Malzemeleri Ekleyin: Kaynayan çorbaya haşlanmış buğday, nohut ve minik köfteler çiğden bırakılır. Kısık ateşte yaklaşık 15-20 dakika pişirilir.

  • Aşotunu Ekleyin: Ocaktan indirmeye yakın ince kıyılmış aşotu ve tuz eklenir. 2-3 dakika daha kaynatılıp ocaktan alınır.

  • Sosu Gezdirin: Küçük tavada kızdırılan tereyağı ve kuru nane çorbanın üzerine gezdirilerek sıcak servis yapılır.

Ayran Aşı Çorbası İçin Altın Değerinde İki İpucu

  • Soğuk Çorba İçin: Ertesi güne kalan soğuk ayran aşının buğdayları suyu çeker. Tüketmeden önce az miktarda soğuk su veya ayran ekleyerek kıvamı tekrar açılabilir.

  • Sıcak Çorba İçin: Taze aşotu bulunamadığı durumlarda Erzurum usulü sıcak çorbada aktarlarda satılan salamura aşotu kullanılabilir. Sıcak çorbaya bambaşka bir aroma veren asıl malzeme bu ottur.

Kaynaklar;

• T.C. Türk Patent ve Marka Kurumu (Coğrafi İşaretli Ürünler Portalı - Erzurum Ayran Aşı Çorbası / Van Mastavası tescil belgeleri)
• Evliya Çelebi Seyahatnamesi (Kültür Bakanlığı Yayınları)
• Medical Park Sağlık Rehberi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü Verileri)

Muhabir: Merve Kiraz