Ekonomik uyuşmazlıklar, borç-alacak ilişkileri ve miras kavgaları adliye koridorlarının en sık şahit olduğu manzaralar arasında yer alıyor. Özellikle çok ortaklı gayrimenkullerin paylaşımında yaşanan anlaşmazlıklar, yıllar süren ve tarafları maddi manevi yıpratan süreçlere dönüşebiliyor. Diğer yandan ticari hayatta sözleşmelerde belirlenmeyen faiz oranlarının enflasyon karşısında erimesi, alacaklıların mağduriyetine yol açıyordu. Tüm bu pratik sorunlara çözüm üretmek amacıyla TBMM'de kabul edilen 12. Yargı Paketi, icra ve iflas süreçleri ile medeni hukukun önemli alanlarında devrim niteliğinde kurallar getirdi.
Mirasçılar Arası Özel Açık Artırma Usulü
İcra ve İflas Kanunu'nda yapılan değişiklikle, sadece maliklerin miras yoluyla edindikleri ve üçüncü kişilerin payının bulunmadığı taşınmazların satışı kolaylaşıyor. Bu tür gayrimenkullerde ortaklığın satışla giderilmesine karar verilirse, birinci açık artırma sadece malik olan mirasçılar arasında gerçekleştirilecek. Bu özel usul, yalnızca bir defaya mahsus olmak üzere uygulanacak.
Elektronik Satış Portalı Ve Teminat Kuralları
Elektronik satış portalında yapılacak ilanların içerikleri de yeniden belirlendi. Satışı talep eden veya artırmaya katılmak isteyen alacaklı, alacağının teminatı karşılaması durumunda teminat ödemekten muaf olacak; Hazine'nin de teminat göstermeyeceği netleştirildi. Verilecek tekliflerin, malın muhammen kıymetinin yüzde 50'sini geçmesi şart koşulurken, mirasçılar arası ilk artırmalarda bu oran yüzde 100 olarak uygulanacak. İhale masrafları ve rüçhanlı alacakların hesaba katılması da zorunlu hale getirildi.
İhale Bedelini Yatırmayanlara Ağır Yaptırım
İhalede en yüksek teklifi verip bedeli yatırmayanlar için caydırıcı kurallar devrede olacak. Yatırılan teminat iade edilmeyecek ve öncelikle satış masraflarına kesilecek. Eğer alıcı satış isteyen kişi ise, muhammen bedelin yüzde 10'u kendi alacağından düşülecek ve masraflar borçluya yansıtılmayacak. Ayrıca, bedeli süresinde yatırmayan ihale alıcısına, teklif ettiği bedelin yüzde 5'i oranında idari para cezası kesilerek tahsil dairesine bildirilecek.
Yasal Faiz Oranlarına Merkez Bankası Endeksi
Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrası, Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun yeniden düzenlendi. Sözleşmeyle faiz miktarının belirlenmediği durumlarda ödemeler, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) bir önceki yılın 31 Aralık günkü kısa vadeli kredi reeskont oranının yüzde 80'i üzerinden yapılacak. Bu oran, yılın ortasında 5 puanlık bir fark oluşursa 30 Haziran itibarıyla yeniden güncellenerek uygulanacak.
Yeni Düzenleme İle Yasal Faiz Nasıl Hesaplanacak?
Geçmişte borç-alacak ilişkilerinde taraflar arasında belirli bir faiz oranı yazılı olarak kararlaştırılmamışsa, devletin uzun süre değiştirmediği ve günümüz ekonomik şartlarının çok gerisinde kalan sabit bir yasal faiz oranı uygulanıyordu. Bu durum, özellikle enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde borcunu bilerek geciktirenlerin işine yarıyor, alacağını zamanında tahsil edemeyen vatandaşı ise ciddi zarara uğratıyordu. Yeni yasa ile bu durum tamamen değiştirilerek yasal faiz oranları piyasa gerçeklerine bağlandı.
Sabit Faiz Yerine Hareketli Sistem
Bu kanun maddesinin en sade anlamı, mahkemelik olan veya icraya düşen sözleşmesiz borçlarda artık devletin sabit tuttuğu düşük bir "yasal faiz" rakamının kullanılmayacağıdır. Bunun yerine, Merkez Bankasının faiz oranlarına göre inip çıkan, hareketli ve güncel bir sisteme geçiliyor.
Rakamlarla Nasıl Hesaplanacak?
Düzenlemenin teknik kısmını basit bir örnekle açıklamak gerekirse; mahkeme bir borca yasal faiz işleteceği zaman Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) ilan ettiği oranlara bakacak. Örneğin, TCMB'nin bir önceki yılın son günü olan 31 Aralık tarihindeki kısa vadeli faiz oranı yüzde 50 ise, yasal faiz bunun yüzde 80'i alınarak yüzde 40 olarak belirlenecek ve borca bu oran yansıtılacak.
Altı Ayda Bir Güncelleme Güvencesi
Ekonomide ani değişimler yaşanması ihtimaline karşı sistemin içine bir de güncelleme şartı eklendi. Eğer yılın ortasına gelindiğinde (30 Haziran itibarıyla), Merkez Bankasının faiz oranı yılbaşına göre 5 puan veya daha fazla artmış ya da azalmışsa, yasal faiz oranı aynı formülle yeniden hesaplanacak. Yani faizler aniden fırlarsa alacaklının mağdur olması engellenecek, yılın ikinci yarısı için güncel oranlar devreye girecek.
Kötü Niyetli Geciktirmelerin Önüne Geçilecek
Eski sistemde yasal faiz tek haneli rakamlarda kalırken enflasyonun yüksek olması, borçluyu ödemeyi geciktirmeye teşvik ediyordu. Borcunu ödemeyip parayı ticarette veya faizde kullanan bir kişi, yıllar süren mahkeme sonunda sadece cüzi bir yasal faiz ödeyerek haksız kazanç sağlıyordu. Bu değişiklikle birlikte yasal faiz Merkez Bankası oranlarına yaklaşacağı için, borcu bilerek geciktirip enflasyondan faydalanma dönemi sona ermiş oluyor. Alacaklı olan vatandaş ise parasının değerini daha güçlü bir şekilde koruyabiliyor.
Vesayet Altındakilerin Malları UYAP'tan Satılacak
Türk Medeni Kanunu'nda vesayet altındaki kişilerin mallarının satışına da yargı paketiyle şeffaflık getirildi. Değerli şeyler dışındaki taşınırlar ve tüm taşınmazlar, vesayet makamının talimatıyla Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) entegreli elektronik satış portalında açık artırmayla satılacak. Taşınmaz ihalesi vesayet makamının 10 gün içinde vereceği onayla tamamlanacak. Bu hükümler, düzenlemenin yayımından 3 ay sonra devreye girecek.
