Güvenli bir yerde aracınızı durdurup el frenini çektikten sonra, kriko ve bijon anahtarı yardımıyla patlak lastiği dakikalar içinde değiştirebilir; paslanmış veya şifresi kaybolmuş kilitli bijonları pratik yöntemlerle kolayca sökebilirsiniz.
Sürüş esnasında yaşanan lastik patlamaları sürücüler için zorlayıcı anlar yaratabilir. Doğru adımların bilinmesi, bu sürecin güvenli ve hızlı bir şekilde tamamlanmasını sağlar. Araç başında paniğe kapılmadan uygulanabilecek aşamalar, sürücülerin güvenliğini doğrudan etkiler.
1. Güvenlik Önlemleri Alın ve Aracı Sabitleyin
Lastik arızası fark edildiğinde ilk olarak trafik güvenliği sağlanmalıdır. Araç trafiğe kapalı, düz ve sert bir zemine çekilmelidir.
-
El freni ve vites: El freni çekilir. Manuel araçlarda vites 1. vitese veya geri vitese, otomatik araçlarda ise P (Park) konumuna getirilir.
-
Uyarı ışıkları: Dörtlü acil uyarı flaşörleri kesinlikle yakılır.
-
Güvenlik takozu: Değiştirilecek lastiğin tam çaprazındaki diğer lastiğin önüne ve arkasına taş veya tekerlek takozu konularak aracın kayması engellenir.
2. Gerekli Ekipmanları Bagajdan Çıkarın
Değişim işlemine başlamadan önce ihtiyaç duyulacak tüm malzemelerin el altında olması gerekir. Bagajdan çıkarılması gereken ekipmanlar şunlardır:
-
Stepne (Yedek lastik)
-
Kriko (Aracı kaldırmak için)
-
Bijon anahtarı (Somunları sökmek için)
-
Kilitli bijon adaptörü (Araçta kilitli bijon bulunması durumunda)
3. Aracı Kaldırmadan Önce Bijonları Hafifçe Gevşetin
Jant kapağı varsa tornavida veya anahtar yardımıyla çıkarılır. Bijon somunları tamamen sökülmez; sadece bijon anahtarıyla saat yönünün tersine çevrilerek biraz gevşetilir. Araç havadayken somunları çevirmek zorlaşır ve aracın krikodan düşme riski ortaya çıkar.
4. Krikayı Doğru Noktaya Yerleştirin ve Aracı Kaldırın
Kriko, üreticinin aracın altındaki özel kaldırma noktasına (genellikle patlak lastiğe en yakın eşik altı metal çıkıntı) yerleştirilir. Krikonun zemine sağlam bastığından emin olunur. Ardından lastik yerden sadece 10-15 cm yüksekliğe gelene kadar araç yavaşça kaldırılır.
5. Patlak Lastiği Yerinden Çıkarın
Önceden gevşetilmiş olan bijon somunları tamamen sökülür ve kaybolmayacak güvenli bir yere konur. Patlak lastik kendinize doğru çekilerek jant yuvasından çıkarılır ve yola yatay şekilde yerleştirilir.
6. Yedek Lastiği (Stepneyi) Takın
Yedek lastik jant saplamalarına hizalanarak yerine itilir. Bijon somunları elle takılıp çapraz (yıldız) düzeninde hafifçe sıkılır.
7. Aracı İndirin ve Bijonları Sağlamca Sıkın
Kriko yavaşça indirilir; tekerlek tamamen yere basıp kriko yükü taşımaz hale gelince kriko altından alınır. Bijon anahtarı ile somunlar çapraz (yıldız) sırayla gücün yettiğince sağlamca sıkılır ve jant kapağı yerine takılır.
8. Son Kontrolleri Yapın
Eski patlak lastik ve ekipmanlar bagaja yerleştirilir. Uzman tavsiyeleri ve üretici kılavuzlarına göre, ilk 50-100 km gittikten sonra bijonların sıkılığı bir kez daha kontrol edilir.
Yolda seyahat ederken lastik patlaması veya benzeri bir arıza durumunda karşılaşılan en büyük zorluklardan biri sıkışmış veya şifresi kaybolmuş bijon somunlarıdır. Sürücülerin korkulu rüyası haline gelen bu durumla başa çıkmanın pratik yolları ve hayat kurtaran çözüm yöntemleri belli oldu.
Sıkışmış Bijon Somunları Nasıl Açılır?
Paslanma, aşırı sıkılma veya ısınma nedeniyle kaynamış bijonları sökmek için şu yöntemler uygulanabilir:
-
Kaldıraç Gücünden Yararlanın: Bijon anahtarının ucuna içi boş demir bir boru (örneğin kriko kolu) takılarak anahtarın boyu uzatılabilir. Sap ne kadar uzun olursa uygulanacak tork (döndürme gücü) o kadar artar.
-
Vücut Ağırlığınızı Kullanın: Bijon anahtarı somuna tam oturtulur ve anahtarın kolu yere paralel olacak şekilde konumlandırılır. Ardından anahtarın ucuna ayakla kontrollü bir şekilde basılarak vücut ağırlığı verilir (anahtarın yerinden fırlamamasına dikkat edilmelidir).
-
Pas Sökücü Sprey (WD-40): Somunun dişlerine bolca WD-40 veya benzeri bir pas sökücü sprey sıkılır. Sıvının içeri nüfuz etmesi için 5-10 dakika beklenir ve ardından tekrar açılmayı denenir.
-
Tıklatın: Bijon anahtarı somunun üzerindeyken anahtarın kafasına bir çekiçle hafifçe vurulur. Bu titreşim, paslanmış dişlerin birbirinden ayrılmasına yardımcı olur.
Kilitli Bijon Anahtarı (Şifresi) Kayıpsa Ne Yapılmalı?
Araçta hırsızlığa karşı kilitli bijon bulunması ve açma aparatının bagajda olmaması durumunda izlenebilecek yollar şunlardır:
Geniş Lokma Yöntemi
Kilitli bijonun dış çapına çok yakın, çok az daha küçük boyutta 12 köşeli sert bir lokma anahtarı çekiçle kilitli bijonun üzerine sıkıca çakılır. Lokma iyice oturduktan sonra yavaşça çevrilerek bijon sökülür (bu işlem genellikle kilitli bijona hasar verir).
Ters Kılavuz / Bijon Sökme Soketleri
Sanayideki lastikçilerde veya oto tamircilerinde sadece bu iş için üretilmiş "ters dişli" özel sökme soketleri bulunur. Bu aparat bijonun üzerine sıkıştıkça daha sert tutunur ve kolayca söker.
Yetkili Servis Desteği
Aracın orijinal kilitli bijon setiyse, yetkili servislerde her şifreye uygun anahtar takımları (master key) bulunur. Servise gidilerek yardım alınabilir.
Kaynaklar;
• Continental Lastikleri Değişim ve Bilgi Rehberi
• Goodyear Sürüş ve Lastik Bakım Kılavuzu
• Barum Uzman Tavsiyeleri
• Michelin Lastik Bakım ve Güvenlik Talimatları
• Araç Kullanım ve Güvenlik El Kitapçıkları
