Peygamberini anlamayan bir ümmetin adalet sınavı…
Bazen insan, kendi inancından olmayan birinin sözleriyle kendi inancını yeniden sorgulamak zorunda kalır.
Müslüman olmayan Fransız düşünür Roger Garaudy'ye atfedilen şu sözler, üzerinde uzun uzun düşünülmeyi hak ediyor:
"Muhammed, yöneticilerin ve kodamanların hakları için değil, yönetilenlerin ve ezilenlerin hakları için savaş vermiştir. Bu bir ibadet savaşı değil, adalet savaşıydı."
Bu sözlerde insanı düşündüren çok önemli bir ayrıntı var. Bir Müslüman olmayan, Hz. Muhammed'in mücadelesini adalet üzerinden okuyabiliyor. Peki, kendisini onun ümmetinden sayan bizler, onun mücadelesinin özünü ne kadar anlayabiliyoruz?
Asıl mesele tam da burada başlıyor.
Hz. Muhammed'in mücadelesi yalnızca bir inanç sisteminin yayılması değildi. O, aynı zamanda adaletsizliğe, sömürüye, köleliğe, sınıfsal ayrıcalıklara, yetimin hakkının yenmesine ve güçlünün güçsüzü ezmesine karşı bir duruş ortaya koymuştu.
Gücü elinde bulunduranların değil, hakkı gasp edilenlerin yanında durdu. Zenginin değil yoksulun, efendinin değil kölenin, zalimin değil mazlumun hakkını savundu.
Çünkü onun ortaya koyduğu anlayışta insanın değeri servetiyle, makamıyla, soyuyla veya sahip olduğu güçle ölçülmüyordu. Üstünlük, ahlakta, takvada ve insanlığa karşı sorumlulukta aranıyordu.
Bu noktada Hz. Ali'ye atfedilen şu söz de insanın zihninde ayrı bir anlam kazanıyor:
"Devletin dini adalettir."
Aslında bu söz, bütün bir yönetim anlayışını sorgulamaya yeter. Çünkü devletin gücü, yöneticilerinin kudretiyle değil, vatandaşına sağladığı adaletle ölçülür. Bir devletin inanç iddiası ne kadar güçlü olursa olsun, adalet yoksa o iddianın toplumsal karşılığı da tartışmalı hâle gelir.
Peki bugün ne görüyoruz?
Dünyanın birçok yerinde savaşların, yoksulluğun, sömürünün, ayrımcılığın ve insan hakları ihlallerinin yaşandığı coğrafyalardan bazıları ne yazık ki Müslümanların çoğunlukta olduğu ülkeler.
Bir tarafta camiler yükseliyor, minarelerden ezanlar okunuyor, milyonlarca insan ibadet ediyor. Diğer tarafta yoksulluk, hukuksuzluk, gelir uçurumu, ayrımcılık ve insan onurunu zedeleyen uygulamalar hayatın bir parçası hâline gelebiliyor.
Elbette bütün bu sorunların sorumluluğunu Müslümanlara yüklemek doğru değildir. Savaşların, sömürünün ve adaletsizliğin tarihsel, siyasi ve ekonomik nedenleri vardır. Ancak Müslüman toplumların kendi içindeki çelişkileri sorgulaması da bir zorunluluktur.
Müslümanların yaşadığı coğrafyalarda adalet bu kadar yara almışsa, biz Hz. Muhammed'in adalet anlayışını hayatımıza ne kadar taşıyabildik?
Bir insanın alnındaki secde izi, başkasının hakkını yemesine engel olmuyorsa; dilinden Allah'ın adı düşmediği hâlde elinden zulüm eksik olmuyorsa burada ciddi bir çelişki yok mudur?
Dindarlığı yalnızca ibadetin şekline indirgeyip ahlakı, vicdanı ve adaleti ikinci plana attığımızda, inancın özünden uzaklaşmış olmaz mıyız?
Bugün bazen din adına konuşanların, adaletsizlik karşısında susabildiğini; inanç üzerinden güç devşirenlerin, hak ve hukuk söz konusu olduğunda çifte standart uygulayabildiğini görüyoruz.
Oysa adalet, yalnızca bizim gibi düşünenlerin hakkını korumak değildir. Adalet, kendimizden olmayanın da hakkını savunabilmektir. Haksızlık kimin tarafından yapılırsa yapılsın karşısında durabilmektir.
İşçinin alın terini vermektir. Yetimin hakkını korumaktır. Makamı ve gücü olanın karşısında eğilmemektir. Güçsüzün sesini duyabilmektir.
Çünkü adalet, işimize geldiğinde hatırlayacağımız bir kavram değil, her koşulda bağlı kalmamız gereken bir ilkedir.
Bugün kendimize sormamız gereken soru şudur:
Hz. Muhammed'i gerçekten anlıyor muyuz, yoksa sadece onun ümmetinden olduğumuzu söylemekle mi yetiniyoruz?
Bir düşünürün Müslüman olmaması, onun Hz. Muhammed'in ortaya koyduğu evrensel adalet mesajını anlamasına engel değilse, bizim Müslüman olmamız da bu mesajı kendiliğinden anladığımız anlamına gelmez.
Belki de en büyük çelişkimiz burada.
Peygamberimizin adını anmakta, onu sevmekten söz etmekte, onun ümmeti olmakla övünmekte oldukça cömertiz. Ancak onun savunduğu adaleti, merhameti, kul hakkını ve mazlumun yanında durma sorumluluğunu hayatımıza ne kadar yansıtıyoruz?
Bir toplumun Müslüman kimliği yalnızca camilerinin sayısıyla, ibadet eden insanlarının çokluğuyla değil; adalete ne kadar sahip çıktığıyla, mazlumun yanında ne kadar durduğu ve insan hakkına ne kadar saygı gösterdiğiyle de anlam kazanır.
Belki de bugün ihtiyacımız olan şey daha fazla slogan değil, daha fazla vicdandır. Daha fazla gösteriş değil, daha fazla ahlaktır. Daha fazla dinî söylem değil, daha fazla adalettir.
Ve son olarak…
Bizim "elin gavuru" dediğimiz bir insan, Peygamberimizin mücadelesindeki adalet anlayışını fark edebiliyor.
Asıl sorgulamamız gereken, onun bunu nasıl gördüğü değil; bizim neden göremediğimizdir.
Çünkü mesele Peygamberimizin ümmeti olmakla övünmek değil, onun uğruna mücadele ettiği adaleti yaşatabilmektir.
Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan şey, Peygamberimizi yeniden anlamak ve onun adalet anlayışıyla kendimizi yeniden sorgulamaktır.
